Жүктөлүүдө...
TYUP.NET
Катталуу Кирүү

Абдылас Малдыбаев

Баш барак | Биографиялар | Абдылас Малдыбаев

Абдылас Малдыбаев (24 июнь [7 июль] 1906-жыл, Кемин району, Чүй облусу, Кара-Булак айылы — 1 июнь 1978-жыл, Фрунзе шаары, Кыргызстан) — кыргыз композитору, опера ырчысы (тенор), актёр, педагог жана коомдук ишмер.

Мазмуну
Абдылас Малдыбаев
Абдылас Малдыбаев
сүрөт булагы
Төрөлгөн датасы1906-жыл, 24-июнь (7 июль)
Төрөлгөн жериКыргызстан, Кемин району, Чүй облусу, Кара-Булак айылы
Кесибикомпозитор, камералык жана опералык ырчы, актёр, кинокомпозитор, музыкалык педагог
Ырдоо үнүтенор
Жанропера
Каза болгон датасы1978-жыл, 1 июнь (71 жаш)
Каза болгон жериФрунзе (азыркы Бишкек), Кыргызстан

Жалпы маалымат

Балдарга арналып көп ырлар жазылган. Жаңы ырлар менен катар, жакшы көрүп ырдап жүргөн эски ырлар да бар. Мына ошол ырлардын башатында кыргыз профессионал музыкасынын негиз салуучусу, кыргыз элинин атактуу композитору Абдылас Малдыбаев турган.

Малдыбаев айылдык мектептен билим алып, Алматы шаарындагы казак-кыргыз агартуу институтунан, андан кийин Кыргыз педтехникумунан окуду. Ошол кезде Фрунзе шаарындагы (азыркы Бишкек) жаңы ачылган музыкалык техникумга жетекчилик кылган, кыргыз музыкалык драма театрында артист болуп иштеген. 1936-жылы Малдыбаев В. Власов жана В. Фере менен Москвада жолугушуп, бул жолугушуу узакка созулган жана ишенимдүү чыгармачыл шериктештиктин башталышы болуп калган. Ошондой эле, Малдыбаев кыргыз элинин таланттуу жана көрүнүктүү артисттери Б. Бейшеналиева, С. Кийизбаева, акындар Ж. Турусбеков, Ж. Бөкөнбаев, А. Осмонов жана башкалар менен тыгыз чыгармачылык байланышта болгон. Малдыбаев балдарга арнап жазган «Мына минтип», «Кулунум», «Жылдызым», «Ата Ленин», «Биз агайдай болобуз» деген ырларында дилгир жана шок, келечеги кең жаш бөбөктүн элеси көз алдыга келет. Анын эмгектери лирикалык темада жазылып, элдик болуп калган «Кызыл жоолукчан», «Өмүр», «Забойщиктер», «Ала-Тоо», «Кызыл атчандар», «Кыргызстан» сыяктуу ырларында жаңы замандагы шайдоот, эмгекчил адам, күжүрмөн кен казуучу, каарман жоокер, Ата Мекендин ыйыктыгы даңкталат.

Малдыбаев Кыргыз профессионал музыкасында биринчи жолу «Ажал ордуна» музыкалык драмасына, «Айчүрөк», «Манас», «Көл боюнда» операларына В. Фере жана В. Власов менен бирдикте музыка жазышкан. М. Абдраев жана А. Веприк менен бирдикте «Токтогул» операсын, Кыргыз ССРинин гимнине музыка жана башка көп чыгармаларды жазган.

Ошондой эле, ал элдик ырларды мыкты ырдаган ырчы катары да белгилүү. Театр сахнасында көрүүчүлөрдүн эсинде каларлык образдарды жараткан.

Өз ырларында элдик фольклорду кылдат пайдаланган, ошондуктан ырлары элдик обонго жакын келип, угулушу көркөм. Малдыбаев 30 жылга жакын Кыргыз ССР композиторлор союзун жетектеген, анын эл алдында сиңирген эмгеги жогору бааланып, СССРдин эл артисти деген ардактуу наам берилген, Ленин ордени жана башка көптөгөн орден, медалдар менен сыйланган.

Биографиялык хронология

Абдылс Малдыбаев 1906-жылдын 7-июнунда (кээ бир маалыматтар боюнча 24 июнунда) дыйкандын үй-бүлөсүндө төрөлгөн.

1922-жылы өзүнүн жазган ырларына биринчи «Акинай» аттуу ырын түзүп, ал композиция абдан популярдуу болот.

1923-жылы Алма-Атадагы Казак-Кыргыз агартуу интитутуна тапшырат. Бир жылдан кийин жаңы ачылган Кыргыз педагогикалык техникумуна которулуп (учурдагы Ж. Баласагын атындагы Кыргыз Улуттук университети), аны 1929-жылы аяктайт. Окуу мезгилинде өздүк көркөм чыгармачылык менен алектенип, хордо ырдап, өзү чыгарган музыкалардын драмалык спектакльдарына катышат.

1929—1930-жылдары — Кыргыз музыка-драмалык студиянын окуу бөлүм башчысы жана окутуучусу. Ошол эле убакта, спектакльдардын музыкалык көркөмдөөсүнө катышып, актёр катары сахнага чыгып турган.

1930—1933-жылдары — Фрунзе шаарындагы Кыргыз музыкалык техникумунун директору.

1933—1936-жылдары — Кыргыз мамлекеттик театрынын артисти (Кыргыз музыка-драмалык студиянын базасында) болуп, драмалык спектальдарда актёр жана ырчы катары чыгып турган.

1936-жылдан 1962-жылга чейин — Кыргыз Мамлекеттик театрынын (1942-жылдан тарта — Кыргыз опера жана балет театры болгон, учурдагы А. Малдыбаев атындагы Улуттук академиялык опера жана балет театры) негизинде түзүлгөн Кыргыз музыка-драмалык театрынын солисти.

1942-жылы Ленскийдин партиясындагы П. Чайковскийдин «Евгений Онегин» операсынын кыргыз сахнасындагы биринчи аткаруучусу.

Концерттик-аткаруучулук ишмердүүлүк менен кошо композитордук ишин алып барган.

1940-жылы Москва консерваториясынын улуттук студиясында окуп баштап бирок, согуш мезгилинде окуусу үзгүлтүккө учураган. 1947-жылы окуусу калыбына келтирилип, 1950-жылы атайын курсту бүтүргөн (Г. И. Литинский, андан соң В. Г. Фере композиция классы).

1953—1954-жылдары — М. Курөңкеев атындагы Фрунзе музыка-хореографиялык окуу-жайдын директору.

1946-жыл — Кыргыз ССРинин мамлекеттик гимнинин В. А. Власов жана В. Г. Фере менен биргеликте обонунун автору (Кыргыз Республикасынын гимни, эски варианты).

1939-жылдан тарта — Кыргыз ССРинин композиторлор бирикмесинин уюштуруу комитетинин төрагасы, 1948-жылдан 1968-жылга чейин ушул эле мекемеде башкаруу төрагасы. 1948-жылдан тарта — СССР композиторлор бирикмесинин башкармалыгынын мүчөсү жана катчысы, ошондой эле, СССР министрлер кеңешинин алдындагы СССР мамлекеттик сыйлыктар комитетинин мүчөсү. 1951-жылдан тарта — Советтик дүйнөнү коргоо комитетинин Республикалык бөлүмүнүн мүчөсү.

СССР Жогорку Кеңешинин I чакырылышынын, ошондой эле, Кыргыз ССРинин Жогорку Кеңешинин II—IV чакырылышынын депутаты.

1978-жылдын 1-июнунда Фрунзе шаарында дүйнөдөн кайткан. Ала-Арча көрстөнүнө коюлган.

Үй-бүлөсү

Сыйлыктары жана наамдары

Чыгармачылыгы

Партиялар

Негизги чыгармалары

Композитордун чыгармачылык мурасында орточо 300дөй ар түрдүү чыгармалар бар, анын ичинде 200дөн ашык ырлар жана хорлор. Ошол кездеги Кыргызстандагы жаңы жанрларынын негиздөөчүсү болуп (мисалы, ыр-гимндер, ыр-марштар, романстар жана балдар ырлары, хорлор, кантаталар, ортаториялар), советтик кыргыз ырларын түзүүдө жана өнүктүрүүдө чоң ролду ойногон. Жылпы билим берүүчү мектептердеги ыр боюнча окуу куралдарынын түзүүчүсү.

В. А. Власов жана В. Г. Фере композиторлору менен биргеликте биринчи кыргыз музыкалык драмаларды, операларды, балеттерди жана башка чыгармаларды түзгөн:

Музыкалык драмалар:

Опералар:

Кантаталар:

Ораториялар:

Валторна жана фортепиано үчүн:

Башка композиторлор менен соавторлукта түзүлгөн чыгармалар:

Хор жана симфониялык оркестр солисттери үчүн:

Симфониялык оркестр үчүн:

Жеке чыгармалар

Кылдуу квартет үчүн:

Үн жана фортепиано үчүн:

Хорлор:

Ырлар:

Башкалар:

Композитордук фильмографиясы

Эстелик

1 сом номиналындагы валютадагы Абдылас Малдыбаевдин сүрөтү
Жайгаштыруу: 2016-05-22, Көрүүлөр: 4521, Өзгөртүлгөн: 2023-12-05, Тарыхы
Талкулоо Оңдоо/Толуктоо
Сайтка жарнама жайгаштыруу