Суу


Суусуз тиричилик болбойт, суу бардык тирүү жандыктарда бар. Суусуз калганча, тамак жебей көбүрөөк чыдоого болот. Адам жана көпчүлүк жаныбарлардын 2/3 бөлүгү суудан турат. Ал эми кээ бир өсүмдүктөрдүн болжол менен 4/5 бөлүгү суу болот. Жер бетинин 2/3 бөлүгүн суу ээлеп 1/3 бөлүгү гана кургак жерден турат. Суу, океан, деңиз, дарыя, көлдөрдөн тышкары жер астында жана топуракта болот. Мөңгүлөр менен айсбергдер да суудан турат, бирок алар тоңгон суу. Атмосферада да суу көп, анда туман, булут, буу, жаан, кар түрүндө болот. Катуу муз да, газ сыяктуу женил буу да суубу? - деп тан каласыңар.

Суу ошондой касиеттерге ээ: ал суюк, катуу жана газ түрүндө болот. Суунун мындан башка да эң негизги касиети бар: ал көптөгөн заттарды эритет. Силер, албетте, тузду сорпого салганда кандайча эрип кетерин көргөнсүңөр. Ошол сыяктуу эле суу жердеги ар түрдүү туздарды жана башка көптөгөн катуу заттарды, ошондой эле газдарды да эритет. Табиятта таптаза суу болбойт.

Аны лабораторияда гана алууга болот. Мындай суу даамсыз, себеби анда тирүү организмге керектүү болгон туз жок. Ал эми деңиз суусунда эриген ар түрдүү туздар өтө көп, ошондуктан ал ичүүгө жарабайт. Жердеги суунун жалпы көлөмү өзгөрбөйт. Океан, деңиз, дарыя, көлдөрдөн суу бууланып, булутка айланат. Андан жаан же кар түрүндө жаап, кайрадан кургак жердеги сууларга жана океан деңиздерге кошулат. Бирок жердеги таза суу бара-бара азайып баратат. Адамдар сууну өнөр жайда барган сайын көп пайдаланып, анын калдыктары менен суулар булганууда. Инженерлер сууну тазалоонун түрдүү ыкмаларын ойлоп табышты. Биздин өлкөдө өнөр жай калдыктары, иштетилген булганыч суулар менен булгоого тыюу салынган.

Ырас биздин өлкөдө суу жетиштүү, бирок эсиңерде болсун: сууну үнөмдөп, булгануудан сактоо керек! Анткени, суу тез эле азайып кетиши мүмкүн. Мисал катары индия өлкөсүн алсак, ал жерде жер аянттары дыйканчылыкка абдан көп колдонулуп жатып суу заайып кеткен. Азыр Индияда таза суу же жерди сугаруу үчүн 10-15 чакырым алыстыктан сууну ташып келишет. Элестеткилечи, силер сууну 10-15 чакырым алыстыктан алып келгениңерди? Андай болбоосу үчүн сууга аяр мамиле жасоо зарыл.

2016-05-22 360 Бул ким, ал эмне Жыргалбекова С. 2016-05-22