Кыргыз эл музыкасы


Элдин маданиятын, дуйного коз карашын, турмуш-тиричилигин, тарыхын, этностук ошондой эле эстетикалык идеяларды чагылдыруу баалангыс мурас. Мунун тупку тамыры байыркы, аталардын заманынан башталат. Кыргыз музыкасы жонундогу алгачкы жазуу маалыматтары бир катар адабияттарда кездешет. Кытайдын белгилуу дин кызматкери жана саясатчысы Сюань-Цзань 630-ж. азыркы кыргыз жеринде болуп, жергиликтуу эл жонундо: «Мени тосуп алууга арналган той кулакка жагымдуу, журок менен конулду эргиткен лирикалык куу менен башталды», - деп айтып откон. Бирок бул мезгилге чейин эле байыркы кыргыз музыка онору жонундо кабарлаган буюм, маданиий эстеликтер табылган эмес же табыла элек. Кыргыз калкынын музыкалык фольклору кагаз бетине тушурулбогондуктон, искусствонун бул тармагын тарыхый мезгилдерге болуу ото кыйын.

Кыргыз эл музыкасы турк элдеринин, айрыкча казак, хакас, туркмондордун музыкасына жакын. Кыргыздарда озунчо музыка теориясы, улуттук музыкалык-поэтикалык онор илими, тажик калкындай музыкант-окумуштуулар жок болуучу. Кыргыздарда айтышуу ыкмасындагы аткаруу кенири тараган. Фольклор оозеки турдо гана жашап, ал эми эл, музыканы эске тутуу жолу менен бири-биринен уйронушкон. Ошондуктан тигил же бул музыкалык чыгарманы аткарган киши аткаруучу гана эмес, ошол куунун жаны вариантын жаратуучусу да болгон.

Кыргыздын музыкалык онорун комузда, кыякта (кыл кыяк), темир (жана жыгач) ооз комузда, чоордо, сыбызгыда ж. б. аспаптарда ойноп, куу чыгарган онорпоздор байытышкан. Салттык кыргыз куулорунун ичинен «Камбаркан», «Кетбука», «Ботой», «Кербез», «Шынгырама» сыяктуу кылым карыткан куулору бугунку кунго чейин жеткен. Кыргыз куулоорундо элдин турмушундагы орчундуу окуялар, жашоо-турмушту, дуйного болгон коз карашты чагылдырган философиялык ой толгоолор камтылган.

2016-05-20 281 Кыргызстандын тарыхы Жыргалбекова С. 2016-05-20