Ар бир адамдын өзгөчөлүгүнүн калыптанышы кичине кезинен башталат да, жаш өспүрүм чакта тездик менен дүркүрөп өсүп, бой тарткан кезде токтолойун деп калат. Бирок адамдын өзгөчөлүк сапаттары андан ары өркүндөп өмүрү өткөнчө улана берет. Балдарды ар тараптан өнүктүрүү идеясы эбак, Кайра жаралуу доорунда эле пайда болгон. Баланы ар тараптан өнүктүрүү анын дене жана рухий күчүн, чыгармачылык

Организмдин түрлүү азык заттарга, энергияга болгон муктаждыгын эске алып тамактануу - рационалдуу тамактануу деп аталат. Бир күндө желген тамак - аштын жыйындысы рацион делет. Ар бир баланын күнүмдүк рационунун орто эсеп менен 14 пайызы белоктон, 30 пайызы майдан, ал эми 56 пайызы углеводдон турса, баланын организми мындай тамакты жакшы

Организмдин тиричилик аракеттеринин ар түрдүү процесстери үчүн (зат алмашууга, кан айланууга, дем алууга, дененин температурасын бир калыпта кармоого жана башка кубулуштарга) суткасына орто эсеп менен 2500 ккал жакын энергия зарыл. Тамак-аштагы энергия организмде жоголбойт, анын курамындагы органикалык заттар кычкылданганда жана ажыраганда бөлүнүп чыккан энергия тиричилик процесстерге жумшалып, аягында жылуулукка айланат.

Балдардын өсүп-өөрчүшүн тамак-аштын жетишпегендиги чоң зыянга учуратаары узак убакыттан бери белгилүү болчу, бирок азыркы учурда балдардын тамагынын санына гана эмес, сапатына да көңүл буруу зарыл экени далилденген. Тамак-аш менен организмге барган азык заттар курулуш материалы катары иштелип керектүү кошулмалар синтезделет, ошону менен бирге азык заттар ажырап энергия менен камсыздандырылат. Өсүп жаткан организмде синтездөө процесстери ажыроо процесстерине

Нарын өрөөнү тоолуу келип, ички Тянь - Шанды ээлеп жатат. Тоо кыркаларынын басымдуу бөлүгү 3000 м - 4000 м бийиктикте. Жери жалпысынан батыштан чыгышты карай бийиктейт. Деңиз деңгээлинен жапыз жери 1500 м, эң бийик жери 5982 м. Ири өрөөндөрү: Кочкор, Жумгал, Ат - Башы, Чатыр-Көл, Нарын өрөөндөрү, Тогуз-Торо ойдуңу. Булар деңиз деңгээлинен 1000м ден - 3800 м бийиктикке чейин жайгашкан. Деңиз деңгээлинен 2000 м ден жогору