Курмангалы Каракеев


Курмангалы Каракеев 1913-жылы 25-октябрда (7-ноябрь) Түп районунун Күрмөнтү айылында төрөлгөн. Ысык-Көл айыл чарба техникумун аяктагандан кийин жаштардын республикалык Ленинчил жаш гезиттинин редакциясында жооптуу катчы болуп иштеген, андан кийин редактордун орун басары болуп дайындалган.

1934-жылдан 1936-жылга чейин ВЛКСМ Кыргыз обкомунун айыл жана окуучу жаштар бөлүмүн башкарган. Армияга кызмат өтөөдөн кайтып келгенден кийин партиянын Фрунзе обкомунун жооптуу катчысы, пропаганда жана агитация бөлүмүнүн башчысынын орун басары, Кыргызстан КП Тянь-Шань жана Ысык-Көл обкомдорунун катчысы болуп эмгектенген.

КПСС БКнын алдындагы Жогорку партиялык мектепти бүткөндөн кийин (1944-1946-жылдар) Кыргызстан КП БКнын пропаганда жана агитация бөлүмүнүн башчылыгына дайындалат. Кыргызстан КП БКнын катчысы (1952-1956-жж.) болуп иштейт. К. Каракеев 1957-1959-жылдары КПСС БКнын алдындагы Коомдук илимдер академиясьщда окуган.

1960-жылдан 1978-жылга чейин Кыргыз ССР Илимдер академиясынын Президенти болуп эмгектенген. Бул жерде ал жогорку квалификациялуу кадрларды даярдоо, илимий изилдөөлөрдүн натыйжалуулугун көтөрүү жана илим менен өндүрүштүн байланышын бекемдөө боюнча зор илимий-уюштуруу иштерин жүргүзгөн. Автоматика, физика, математика, физика жана тоо кендери механикасы, сейсмология, философия жана укук, биохимия жана физиология институттарын, ошондой эле башка илимий бөлүмдөрдү түзүүгө демилгечи болгон.

Башка көрүнүктүү илимпоздор менен бир катарда К. Каракеев Кыргызстанда тарых илиминин пайдубалын түптөп, андан ары калыптанышына жана өнүгүшүнө көмөктөшүү менен анын башатында турган. Каракеев Кыргыз ССРинин тарыхынын (2-жана 4-басылмалары) редакциялык кеңешинин төрагасы жана анын авторлорунун бири, ошондой эле 12 томдук СССРдин тарыхынын башкы редакциялык кенешинин мүчөсү болгон.

Анын катышуусу менен В. И. Лениндин эмгектери (кыргыз тилинде), КПССтин съезддеринин жана КПСС БКнын пленумдарынын материалдары жана чечимдери жарык көргөн. Ал коомдук-саясий китептерди жана окуу куралдарын которгон жана редакциялаган. 20 жылга жакын Кыргыз Илимдер Академиясынын президенти болуп иштөө менен, ал академияны өнүктүрүүгө, материалдык базасын бекемдөөгө, илимий кадрларды даярдоого, ата мекендик илимдин маанилүү маселелерин иштеп чыгууга зор салым кошкон.

СССР БАКтын, Лениндик жана СССРдин мамлекеттик сыйлыктары боюнча комитеттин, Кыргыз Республикасьщын илим жана техника жаатындагы Мамлекеттик сыйлыктар боюнча комитетинин, СССРдин тарыхчыларынын улуттук комитетинин мүчөсү болгон. Ошондой эле советтик-индиялык достук коомунун вице-президенти жана анын Кыргызстандагы бөлүмүнүн төрагасы, чет өлкөлөр менен достук жана маданий байланыштар коомунун президиумунун мүчөсү катары көп иштерди аткарган.

Узак жылдык үзүрлүү ишмердиги үчүн ал 1960-жылы Кыргыз ССР Илимдер академиясынын академиги, ал эми 1968-жылы СССР Илимдер Академиясынын (азыр Россия Илимдер академиясы) корреспондент-мүчөсү болуп шайланган. 1970-жылы ага Кыргыз ССРинин илим жана техника жаатындагы мамлекеттик сыйлыгы ыйгарылган, ал эми 1972-жылы Кыргыз ССРинин илимине эмгек сиңирген ишмер деген ардак наам берилген.

К. Каракеев илимий ишти коомдук жана мамлекеттик ишмердик менен ийгиликтүү айкалыштыра алган. Ал Кыргызстан Компартиясынын Борбордук Комитетинин мүчөсү болуу менен, КПССтан XXII, XXIII жана XXV съездинин делегаты, СССР Жогорку Советинин жана Кыргыз ССР Жогорку Советинин бир нече чакырылыштарынын депутаты болгон. Ленин, Октябрь Революциясы, Эмгек Кызыл Туу (төрт жолу) Ардак белгиси, I жана III даражадагы Манас ордендери менен сыйланган.

Антсе да, ал өзүнүн эң башкы сыйлыгы жоро-жолдошторунун, кесиптештеринин, шакирттеринин, жалпы эле эли-журтунун ага көрсөткөн урмат-сыйы деп эсептеген. Кыргыз Республикасынын Жогорку Кенешинин Билим берүү, илим, маданият, маалыматтык жана диний саясат боюнча комитети мамлекеттик жана илимий иштер жаатындагы көп жылдык жана үзүрлүү эмгеги үчүн республиканын Улуттук Илимдер Академиясынын тарых жана маданий мурастар институтуна академик К. Каракеевдин ысымын ыйгаруу жөнүндө Улуттук Илимдер Академиясынын кайрылуусу колдоого алып, бул маселени чечүү жагын Кыргыз Өкмөтүнө тапшырылган.

2016-05-23 134 Биографиялар Жыргалбекова С. 2016-05-23