Казакстан

"Казакстан" Борбордук Азияда жайгашкан мамлекет. Ал батыштан чыгышка 3 миң, түндүктөн түштүккө 1,5 миң чакырымга созулуп жатат. Казакстандын эң түндүгү ар кайсы жеринде кайың же байтерек токойлору бар талаа. Түштүгүрөөктөн мелтиреген кең талаа башталат. Бул жерде да токойлуу талаадагыдай эле буудай, жүгөрү, күнкарама айдалат. Албетте, силер дың, дың жер деген сөздөрдү уккансыңар. Казакстанда совет мезгилинде 24 миллион гектар дың (башкача айтканда мурда эч качан айдалбаган) жана көптөн бери айдалбай жаткан жерлер айдалган. Аянты боюнча бул, мисалы, Англия сыяктуу бүтүндөй бир мамлекетке барабар. Азыр Казакстан мамлекети жонундо айтсак, өлкө Орто Азиядагы эгин өндүрүүчү ири мамлекет. Казакстандын дың жери өздөштүрүлө баштаганда, жаңы жерлерди айдап, эгин себүү, жыйноо, кыштактарды, шаарларды куруу үчүн СССРдин бардык жерлеринен бул жакка тракторчу, комбайнчы, курулушчулар келишкен.

Дагы түштүгүрөөктө чөлдөр жана жарым чөлдөр созулуп жатат. Мында дарыялардын бойлорунда, көлдөрдүн жээктеринде гана көгөргөн дарактарды, бадалдар менен чөптөрдү көрүүгө болот. Мындай жерлерди оазис же көк жайык дешет. Ал эми чөлдүн кумдак, чополуу кыртышында эрте жазда, күн катуу ысый электе гана көгөрүп чөп чыгып, гүлдөр бажырайып ачылат, бирок эки-үч жумадан кийин куурап калат. Бул кайрак жерлер малга жайыт катары пайдаланылат. Казакстандын дээрлик бүт аймагы дөңсөөлүү түздүк, чыгыш жана түштүк-чыгыш четинде гана Алтай, Жунгар Алатоосу, Тяньшань тоо кыркалары асман тирейт.

"Казакстан" тоолорунда жамгыр көп жаайт, бул жерлерде кооз токойлор, чөбү көйкөлгөн шалбаалар, өрөөндөр көп. Тяньшандын кой-эчки гана жете алган бийик беттери - жайлоолор эң мыкты жайыт болуп саналат. Too чокуларын дайыма кар менен муз каптап жатат. Казакстан мамлекетинин эң түштүгүндөгү, тоо этектериндеги боз топурактуу түздүктөр түшүмдү көп берет. Мында шалы, кант кызылчасы, пахта, жүзүм, дарбыз, ар түрдүү дары-дармек өсүмдүктөрү жана көптөгөн башка баалуу өсүмдүктөр эгилет. Бирок бул жерге жаан өтө аз жаайт.

Казакстан олкосундо аба ырайы абдан ысык жана кургакчыл. Жаан жаабаса мунун баары кантип өсөт? - деп сурашыңар мүмкүн. Мисалы, шалы суу көлмөктөгөн жерге эгилет эмеспи. Бул жерлерди суу менен дарыялар камсыз кылат. Иле, Чүй, Сырдарыяга курулган суу сактагычтардын суусу каналдар аркылуу айдоо талааларына барат. Мында жемиш бактар, айрыкча алма бактар көп. Республиканын мурдагы борбору - Алматы шаары Тяньшань тоосунун этегинде, түндүктү көздөй жантайган түздүктөн орун алган.

Бийик тоодогу Медео муз аянты шаарга жакын жайгашкан. Кийин Казакстандын борбору 1998-жылы Алматыдан Астана шаарына көчүрүлгөн. Бул жаңы ордо калаада учурдун талабына ылайык курулуп, Борбордук Азиянын эң бир кооз шаарларынын бирине айланды. Казакстандын жери кен байлыктарга бай. Бул жерде жер жүзүндөгү пайдалуу кендердин көбү бар. Алардын көпчүлүгү: темир рудалары, түстүү жана асыл металлдар (жез, коргошун, цинк, күмүш, алтын ж. б.), көмүр, нефть, фосфорит кендери Совет бийлигинин мезгилинде ачылган. Республиканын жер байлыктарын өздөштүрүүгө, жаңы индустриялуу Казакстанды курууга бүткүл Советтер Союзу жардам берген: шахта, рудник, завод, электр станцияларын, темир жана автомобиль жолдорун, суу сактагычтар менен сугат каналдары курулуп, Балкаш, Жезказган, Рудный, Темир-Тоо, Ермек, Шевченко сыяктуу өнөр жайлуу жаңы шаарлар өсүп чыккан. "Казакстан" азыр таанылгыс болуп өзгөрдү. Казактар бир кезде негизинен мал баккан көчмөн эл болгон. Кой, эчки, жылкыларын жайыттан жайытка айдап, үй-бүлөлөрү менен жыл бою көчүп жүрүшкөн. Казактарда мектеп да, китеп да, гезит да, ал тургай жазмасы да болгон эмес.

Азыр казак эл акыны Жамбыл айткандай: Жагымдуу, эркин, таптаза, Казактын иши башкача. Талаасы данга бүтүмдүү, Заводдор үйлөйт түтүндү. Качандыр бир мезгилде үстүнөн бүркүттөн башка эч нерсе айланып учпаган бетегелүү казак талаасындагы белгилүү Байконур космодромунан кубаттуу космос кемелери учуп турат. Казакстан жонундо маалымат ушундай болду урматуу окурман.

Оставьте комментарий!

Пикириңиз текшерилгенден кийин жайгаштырылат.

Вы можете войти под своим логином или зарегистрироваться на сайте.

(обязательно)