Бул жерде Сиздин жарнама болушу мүмкүн! 0(707)48-14-46 whatsapp

Александр Сергеевич Пушкин (1799-1837)

Сүрөткө көз салгылачы. Силер бул адам жөнүндө угуп эле жүрсөңөр керек, ал эми анын жүзү силерге мурунтан эле тааныш болсо керек? Бул Пушкин. Жөнөкөй, айтууга жеңил ысым - силер дайыма билип жүргөн сыяктуу угулат. Ал өзү ким болгон? Албетте билесиңер, Александр Сергеевич Пушкин - орустун улуу акыны. Бул туура.

Бирок биз башка айрым акын, жазуучуларды да улуу деп атайбыз. Алардын кээ бирлерин балким билерсиңер, калгандарын балким кийин таанып-билесиңер. Ал эми Пушкинди силер буга чейин эле билген чыгаарсыңар, анткени аны баары: жаш балдар да, карылар да, окумуштуу адамдар, ал тургай тамга тааный электер да жакшы көрүшөт. Каардуу өгөй эне-канышаны же сыпайы, ак көңүл каныша кызды, же болбосо балдарга алданып күлкү болгон шайтанды, жаш кезинде коңшуларын таарынтып, карыганда бул үчүн жаза тарткан Додон падышаны ким билбейт. Мунун баарын силер да эң сонун билесиңер: Көк асманда жылдыз жымыңдайт, көк деңизде толкун күүлдөйт, парусу чытыраган желкеме толкун минип зымырайт, жердин бир четинде Салтан падыша тагында таажычан көңүлү суз олтурат, экинчи четинде Гвидон князь көк деңизди жээктеп каңгыйт, анын да көңүлү суз... Мунун баары көзгө кадимкидей жандуу элестеп, эч качан унута албайсың. Силер балким Руслан менен Людмила деген керемет поэма-жомокту же таалайы тайкыларды коргоп, жамандыкка жана адилетсиздикке каршы күрөшкөн эр жүрөк асылзат адам жөнүндөгү Дубровский деген повестти окуган чыгарсыңар. Силер балким буга чейин эле Пушкиндин айрым ырлары менен тааныш болсонор керек. Мисалы, карыган бешик энесине арнаган Бешик эне, үрөйдү учурган Шайтандар, шайыр, кубанычтуу Кышкы тан. Бирок мына ушулардын баары Пушкин жазгандардын бир үзүмү гана. Али анын көптөгөн ажайып ырларын окуй элексиңер, силерди анын поэмалары, драмалары, повесттери күтүп жатат.

Бул бүтүндөй бир дүйнө, анда ар кыл каармандар жашайт, ар түрдүү кубанычтуу, коркунучтуу, таң каларлык, күлкүлүү окуялар болот, анда адамдардын бүтүндөй жашоо-турмушу чагылдырылган. Ушунун баары азыр, ушул кезде болуп жаткан сыяктуу кызыктырып толкундатат. Ал эми Пушкин илгери, мындан 177 жылдай мурун жашап өткөн. Бала кезинде, лицейде (дворяндардын балдары үчүн мектеп) окуп жүргөндө эле атактуу акындарды таң калтырган ырларды жазган. Ал тез эле Россияда эң атактуу акын болуп калды. Анын өмүр жолу оор болду. Күрөш, чымырканган эмгек менен өттү.

Пушкин алты жыл сүргүндө жүрдү: эркиндикти самаган батыл ырлары, декабристтер менен достошкондугу үчүн аны падыша Александр I куугунтукка алган. Жаңы падыша Николай I декабристтерди ырайымсыз жазалады. Пушкинди падыша сарайынын акыны кылууну көздөдү. Ал Пугкинди сүргүндөн бошотуп, өлкөдө жаны, адилет турмуш башталат деп убада берди. Акын падышага анча деле ишенген эмес, көп өтпөй эле падышанын убадасы курулай сөз экендигине көзү жетти. Сый-урмат, байлык үчүн падышага элпек кызматкер болууну каалабады. Ал чындыкты баарынан жогору коюп, оюндагыны гана жазган. Дөөлөттүү, мансапкор, эки жүздүү куйтулар менен коркоктор аны жек көрүшкөн, акындын талантына, акылына, кайратына, абийирдүүлүгүнө ичи тардык кылышкан.

Падыша чиновниктери анын артынан аңдып, чыгармаларынын көбүн басып чыгарууга тыюу салышкан, Пушкиндин жеке турмушуна жана ишине кийлигишкен. Акын аларга каршы кайраттуулук менен күрөшүп, ишин уланткан. Бирок бир жолу аксөөк ичи тарлар өтө ыпластык менен акынга көө жабышты - анын өзүн гана эмес, аялын да ыза кылышты. Мына ошондо Пушкиндин чыдамы түгөндү. 1837-жылдын кышында Пушкин менен аны ызалагандардын бири, орус армиясында кызмат кылган француз Дантестин ортосундагы эрөөлдө акын оор жарадар болуп, 10-февралда каза табат. Ал дүйнөдөн кайтканда араң эле 38 жашка караган куракта эле. Россиянын алдыңкы адамдары бул өлүмдү өтө чоң бактысыздык катары эсептеп, катуу кайгырышты. Бул кайгы жазуучу В. Ф. Одоевскийдин Орус поэзиясынын күнү батып кетти - деген сөздөрүнөн айкын көрүнөт.

Пушкиндин кыска өмүрүндө үлгүргөн иштери бир нече узак өмүргө татыйт. Пушкиндин чыгармачылыгы менен орус адабияты дүйнөдөгү эң улуу адабияттардын бири болуп калды. Биздин улуу жазуучу, акын, сүрөтчү, композиторлорубуздун дээрлик баары, көптөгөн илимпоздор Пушкинди кайра-кайра окуп, андан таалим-таасир алышкан. Чынында эле Пушкиндин ырлары сыйкырдуу: Мунарыктап борошо уруп, кар тозонун уйпалайт... Болгону алты сөз - бирок кандай зор көрүнүш чагылдырылган, асман карарып, түнөрүңкү, шамал каарданып ышкырат! Ырас, шамалдын ышкырыгы жөнүндө али эч нерсе айтыла элек, ыр сабындагы сөздөрдүн өзү ышкырып, улуп тургансыйт.

Бул саптардан биз бороондун өзүн угуп туйгансыйбыз. Көңүл бургулачы, каардуу, түнөрүңкү нерселер тууралуу көп болууда, ал эми ыр болсо ажайып көркөм сөздөрү менен өздөрү эле сапка тизилип, музыка угулгансыйт. Бул кокустан эмес. Пушкиндин чыгармаларында табияттын сулуулугу, адамды курчап турган бүткүл ажайып дүйнө чагылдырылат. Ооба, дүйнөдө эзүү да, жамандык да, жалган да алигиче жашап кела жатат - дейт Пушкин, - бирок дүйнөдө чындык да, сүйүү да, сулуулук да бар, алар жеңилгис. Мисалы, Балыкчы жана балык тууралуу жомокту эстегилечи, кимге баарынан жаман болду? Албетте, сынык тепшиси менен калган кемпирге.

Бул үчүн ким күнөөлүү? Кемпирдин өзү, анын алкы бузук ач көздүгү, кара ниеттиги. Пушкин дайыма ушундайча болорун - ким жаман иш кылса, ким өзү жөнүндө гана ойлосо, эртеби-кечпи өзүн өзү жазаларын, жамандык эч убакта жакшылыкты, адилеттикти жене албасын баяндайт. Пушкинди окуп жатып мына муну да байкайсынар, анын чыгармалары таң каларлыктай түшүнүктул - алар жөнөкөй, кыска, элестүү кайрыктар менен берилген. Анын ырлары, прозалык чыгармалары: Белкиндин повесттери, Капитан кызы, Улуу Пётрдун арабы, Евгений Онегин деген ыр-романы мына ушундайча жазылган.

Пушкиндин тили мөлтүр таза. Суусу тунук, таза көлдү көрдүңөр беле? Колуңарды салсаңар анын түбүнө жетчүдөй көрүнөт. А чындыгында ал өтө терен. Пушкин да ошондой. Жөнөкөй сөздөрдүн артында улуу даанышмандык жатат. Бирок биз муну жылдар өткөндөн кийин гана, бара-бара түшүнө баштайбыз. Ошондуктан Пушкинди көп жолу кайталап окууга жана окуган сайын улам таң калып кубанууга да болот. Орус поэзиясынын күнү - биз да Пушкинди ушундайча атайлы.

Көп жылдардан бери бул күндүн нурлары адамдардын жашоо-тиричилигине жарык төгүп, жылытып келүүдө.

Комментариев: 1 RSS

1 айжан 29-11-2017 10:52

Аябай жакшы кылыпсыздар кыргызчасын чыгарып жазып чоон рахмат сиздерге

Оставьте комментарий!

Пикириңиз текшерилгенден кийин жайгаштырылат.

Вы можете войти под своим логином или зарегистрироваться на сайте.

(обязательно)