Жылдыздар

Асмандагы "жылдыздар" жөнөкөй көзгө жымыңдап кичинекей оттун жарыгы сыяктуу көрүнөт. Чындыгында ар бир жылдыз - жарык чыгаруучу өтө ысык, зор шар. Ал негизинен газ абалындагы суутек менен гелийден турат. Күн - ошондой жылдыздардын бири, ал эми жылдыздар бизден өтө алыс турган күндөр. Жылдыздардын борборундагы газдар өтө катуу кысылган жана абдан ысык. Алардын температурасы миллиондогон градуска жетет. Мындай шартта суутек акырындык менен гелийге айланат. Бул кубулуш ядролук реакция деп аталат.

Ядролук реакциянын учурунда жылдыз затынын белгилүү бир бөлүгү жарык нуруна айланат. Мисалы, күн жарык чыгарып, эрип азаят, башкача айтканда ал секунда сайын 4 миллион тонна салмагын жоготот. Ушул сандагы зат жарыкка же нурга айланат. Бул затты жүктөө үчүн ар бири 50 вагондон турган жүк ташуучу 4 миң поезд талап кылынар эле. Бирок мындан чочулоого болбойт, анткени күн затынын ушунчалык көп ысырап болушуна карабастан, анын кору (запасы) өтө көп. Ошондуктан күн да, башка жылдыздар да көптөгөн миллиард жылдар бою жарыктана берет. "Жылдыздар" көлөмү боюнча бири-биринен абдан айырмаланышат.

Алардын арасында көлөмү жагынан күндөн миллиард эсе чоңдору бар. Ал тургай жерден да кичине эргежээл жылдыздар да кездешет. Жылдыздардын көлөмү ар, түрдүү болгон менен алардын затынын саны болжол менен бирдей. Ошоңдуктан алп жылдыздардын заты өтө сейректелген, ал эми эргежээл жылдыздардын заты, тескерисинче, өтө тыгыз. Эң ысык жылдыздар ак же көгүлтүр түстө болушат. Алардын бетинин температурасы 10 миңден 100 миң градуска чейин жетет. Жылдыздардын кээ бирөөлөрү кызгылт түстө.

Бул "жылдыздар" тигилерге караганда муздагыраак. Алардын бетинин температурасы 2-3 миң градустан ашпайт. Биздин күн сары жылдыздардын тобуна кирет, булардын бетинин температурасы 6 миң градус. Караңгы түндө бүтүндөй асман бетинен куралсыз көз менен 6 миңдей жылдызды көрүүгө болот. Бирок кичинекей эле телескоп менен караганда миллиондогон жылдыз көрүнөт. Байыркы окумуштуулар асмандагы абдан жарык, көрүнүктүү жылдыздарды белгилүү бир топторго бириктиришкен. Алар эреже катарында, ар бир топ жылдызга жомоктогу, уламыштагы аттарды коюшкан. Чоң жетиген, Кассиопея, Волопас ж. б. топ жылдыздардын аттары ушундайча пайда болгон. Топ жылдыздар - асмандан көрүнүүчү абдан жарык жылдыздардын тобу экендигин эсиңерге түйүп койгула.

Бир топко кирген жылдыздар мейкиндикте кээде бири-биринен өтө алыс турушу мүмкүн. Бирок бири-бирине өтө жакын турган жылдыздар да бар. Жылдыздардын мындай жуптары кош жылдыздар деп аталат. Ошондой эле бир нече жылдыздан турган катар жылдыздардын бар экендиги белгилүү. Ааламда жүздөгөн жана миңдеген жылдыздарды бириктирип турган жылдыздар чогулмасы да бар. Жылдыздардын, кээ бирөөлөрү 1 жаркырактыгын мезгил-мезгили менен өзгөртүп турат. Мындай жылдыздар өзгөрмө жылдыздар деп аталат. Кээде айрым жылдыздардын жарк этип жанган учурлары да болот. Ошондо мурда көрүнбөй жүргөн бул жылдыздар бир нече сааттын ичинде көрүнө турган жылдызга (ал тургай кээде күндүз да көрүнөт) айланат. Мындай жылдыздар жаңы же эң жаңы жылдыздар деп аталат.

Алардын, кээ бирөөлөрү жанган соң, кескин кысылат да кичинекей, бирок өтө тыгыз жылдызга айланат. Бул жылдыздардын туурасы 10 чакырымга жакын, бирок заты ушунчалык тыгыз болгондуктан, анын төөнөгүчтүн башындай эле бөлүгүнүн салмагы болжол менен 100 000 тоннага жетет. Жылдыздар дүйнөсү ар түрдүү, биз ал жөнүндө дагы эле болсо аз билебиз. Азыркы учурда аалам чоң жарылуудан пайда болгондугу жөнүндө көптөгөн окумуштуулар айтып келүүдө. "Жылдыздар жонундо маалымат" же "жылдыздар жонундо тушунук" ушундай болду.

Оставьте комментарий!

Пикириңиз текшерилгенден кийин жайгаштырылат.

Вы можете войти под своим логином или зарегистрироваться на сайте.

(обязательно)