Зелинский Николай Дмитревич


Зелинский Николай Дмитревич - 25. 1(6. 2). 1861, Тирасполь 31. 7. 1953, Москва химик-органик, СССР ИАнын академиги (1929), Москва университетинин профессору (1893). Социалисттик Эмгектин Баатыры (1945). Органикалык катализ жөнүндөгү окууга негиз салуучулардын бири, Новороссийск университетин (Одесса) бүтүргөн (1884). 3елинскийдин эки негиздүү органикалык кислоталардын стереохимиясы, углеводороддордун химиясы, органикалык катализ жана башка жөнүндөгү илимий иштери кеңири белгилүү. Ал циклопентан жана циклогександы 1-жолу синтездеген. Циклогександы жана анын бирикмелерин катализатордун катышуусунда дегидрогендөө жана нефтини крекингдөөдө кычкыл катализаторлорду колдонуу менен ароматтуу углеводороддорду алган. 1918-19-ж. соляр майы жана нефтини хлордуу жана бромдуу алюминийдин катышуусунда крекингдөөдөн бензин алуу методун иштеп чыккан. 3елинский жана анын окуучулары парафиндерди жана олефиндерди кычкыл катализатордун жардамы менен дегидрогендөө реакциясын изилдешкен. 3елинскийдин адсорбция жана противогазды түзүү (1915) боюнча иштери жалпыга белгилүү. Ал химик илимпоздордун чоң мектебин түзгөн. Д. И. Менделеев атындагы Бүткүл союздук химиялык коомдун ардактуу мүчөсү (1941). Ленин атындагы сыйлык (1934), СССР мамлекеттик сыйлыктын (1942, 1946, 1948) лауреаты. Төрт Ленин, башка 2 орден жана медалдар менен сыйланган.

2016-08-11 34 Башкалар Жыргалбекова С. 2016-08-11