Ышкын


Ышкын (Rheum) – кымыздыктар тукумундагы өсүмдүктөр уруусу. Көп жылдык чөп. Тамыры жоон, тик ылдый өсөт. Сабагынын бийикт. 30-100 см, жоон, бутактанбайт, ичи көңдөй же толук. Тамырдан өскөн жалбырагынын уз. 30-50 см, туурасы 30-80 см, сабы жоон жана узун. Сабактагы жалбырактар 2-3төн, кезектешип жайгашкан, кичирээк. Майда, ак же мала кызгылт гүлдөрү сабагынын башында машактай же шыпыргыдай топ гүлдү түзөт. Гүлү эки жыныстуу, же жалаң аталыктуу. Мөмөсү үч кырдуу, канатчалуу, күрөң урукча. Жер жүзүндө 30 (50) түрү Түштүк – Чыгыш Азияда , Түндүк Монголияда , Түндүк Кытайда , Алтайда , Сибирде таралган. Кыргызстанда 7 түрү бөксө жана бийик тоолордун тескей бетиндеги токойдун ачык жеринде, нымдуу боздөңдө, шалбаада кездешет. Суукка чыдамдуу, көлөкө жерде жакшы өсөт. Жаш сабагы, жалбырак сабы тамак катары желет. Курамында кант, калий, кальций, фосфор, магний туздары, органикалык кислоталар бар. Айрым түрүнүн (чүкүрү Ы.) тамырынан жасаган күкүмү жоон ичегини жумшартууга пайдаланылат. Кыргыз эли эзелтеден "Ышкын түп", ошондой эле уругун да тери өңдөгүч жана боёгуч зат катары колдонушкан. Уругу жана тамыр сабагы аркылуу көбөйөт.

2016-08-11 437 Башкалар Жыргалбекова С. 2016-08-11