Учечи кашка Гүйлүчү Менке Темур


УЧЕЧИ КАШКА, Гүйлүчү, Мэнке Тэмур – ойрот хандыгын негиздеген кыргыз ханы. Юань династиясынын кулашы Моңголиядагы жана ага чектеш жайгашкан кыргыз урууларынын биригүүсүнө жакшы шарт түзгөн. Саясий бийликти алууга кыргыздар жигердүүлүк менен катышкан. Кыргыз башкаруучусу Учечи кашка (Гүйлүчү, Мэнке Темур деген аттар менен да белгилүү болгон) 14-кылымдын аяк ченинде ойроттордун жана моңголдордун көпчүлүк бөлүгүнө өз бийлигин орноткон.

Бийлик аталышын (Юань династиясы) өзгөртүп, өз ээлигин Дадань (Татар) деп жарыялаган. Учечи кашкар көз жумгандан кийин, анын уулу Эсэху хан бийликти мурастап, 4 бөлүктүү ойрот мамлекеттик бирикмесин негиздеген. Бул союзга элуте, бахатутэ, хойт, кыргыздар кирген. Ойрот жана Моңголия кыргыздардын бийлиги астында турганда (1399–1425) Учечи кашка жана анын уулу Эсэху хан соода жолдорунун тоомунда жайгашкан Хами өрөөнүн ээлеп алууга аракеттерди жасашкан.

Батыш Теңир-Тоого, Ысык-Көл багытына аскер жүрүштөрү уюштурулган. 1435-жылы Эсэху хандын өлүмү менен Ойрот союзундагы кыргыздардын бийлиги бошоңдой баштаган. Чорос урууларынан чыккан кыргыздар союздун башкаруу бийлигинде өз таасирин сактап калышкан. 15-кылымдын 40-жылдарында ойроттордун курамындагы кыргыз аскерлери Пекинге жасалган жүрүшкө катышкан. Бул согушта кытай армиясы талкаланып, император И-Цзун туткунга түшөт. Ошол мезгил Ойрот мамлекетинин гүлдөгөн учуру болгон.

"Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия" Бишкек 2003.
"Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору"
"И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик Педагогикалык университети"
"Башкы ред. Ү. А. Асанов, жооптуу ред. А. А. Асанканов".
"Ред кеңеш: Ө. Ж. Осмонов (төрага) Т. Н Өмүрбеков"





2016-08-10 68 Башкалар Жыргалбекова С. 2016-08-10