Тугушева Лилия Юсуфжановна


Лилия Юсуфжановна Тугушева (1932-ж. туулган) – орусиялык белгилүү түрколог окумуштуу, филология илиминин кандидаты.

Лилия Юсуфжановна Тугушева 1932-жылы 10-январда Казакстанда Новая Казанка кыштагында туулган. Теги – татар.

1953-жылы Орусиядагы Ленинград мамлекеттик университетинин (ЛГУ) түрк филологиясы кафедрасын аяктаган.

1953-жылдын сентябрынан 1957-жылдын мартына чейин СССР Илимдер академиясынын Тил таануу институтунун аспирантурасында (Маскөө шаарында) окуган.

Анын илимий жетекчиси - атактуу чыгыш таануучу Э. В. Севортян болгон.

Филология илими тармагындагы кандидаттык диссертациясын ийгиликтүү коргогон. Темасы: "Татар тилинин аныктоочу сөз айкаштарындагы сөз ирээти" («Порядок слов в определительных словосочетаниях в татарском языке»).

1957-жылдын март айынан 1966-жылдын мартына чейин СССР Илимдер академиясынын Тил таануу институтунун Санкт-Петербургдагы (ал кездеги Ленинграддагы) бөлүмүндө иштеп, түрк таануу илими тармагында изилдөөлөрүн уланткан.

1969-жылы Ленинградда жамааттык эмгек мөмөсү катары чыккан "Байыркы түрк сөздүгүн" ("Древнетюркский словарь") даярдоого зор салым кошкон.

1966-жылдын март айынан тартып Тугушева СССР Илимдер академиясынын Ленинграддагы бөлүмүнүн Түркология жана монголистика бөлүмчөсүндө (секторунда) илимий кызматкер катары иштей баштайт. (Бул бөлүм пост-советтик доордо Орусия Илимдер академиясынын Чыгыш булактары институту болуп кайра түзүлдү).

Ал Орусия Илимдер академиясынын Чыгыш булактары институтунда 1977-жылдын апрелинен тартып ага илимий кызматкер болуп иштеп келет.

Бул институттун Түркология жана монголистика бөлүмчөсүндө иштеп жүрүп, Тугушева "байыркы уйгур жазмалары" делген көөнө жазма эстеликтерди чаалыкпастан иликтейт. Аларды башка байыркы түрк жазма эстеликтерине салыштырып изилдөө жүргүзөт.

"Уйгур жазмасы" деп илимий адабиятта аталган жазмаларды Лилия Тугушева жалпы чыгыш түрк калктарынын орток мурасы деп санайт, аларды жалаң гана уйгурлардын мурасы ирээтинде көрсөтүү калпыс болоорун эскертет.

Жубайы, маркум Анас Бакиевич Халидов (1929-2001) – орусиялык чыгаан арап таануучу, чыгышпоз болгон.

Лилия Тугушева байыркы «уйгур жазмасындагы» эстеликтерди ырааттуу иликтеп, дүйеөлүк түркологияга бараандуу салым кошту.

Анын калеминен 7 ири монография жана бир нече жүздөгөн илимий макала жарыялады.

Ал эл аралык илимий жыйындарга үзбөй катышты.

Кыргызстандык далай чыгыш таануучуларга устат катары кеңешин айтып турду.

2016-08-10 54 Башкалар Жыргалбекова С. 2016-08-10