Тешикташ (үңкүр)


Тешикташ үңкүрү Гиссар тоо кыркасынын түштүк-батыш этегинде, деңиз деңгээлинен 1500 м бийиктикте жайгашкан. үңкүрдүн бийиктиги 7 м, туурасы 20 м, тереңдиги 21 м. Тешикташ үңкүрүнө тиешелүү беш маданий катмар ачылган. Казуу учурунда 28558 таш буюмдар (оттук таштар, тегерек нуклеустар, леваллуа такталары, кырлары ретушталган учтуу таш куралдар ж. б.) табылган. Тешикташ үңкүрүндөгү эң көрүнүктүү табылга – неандерталецтин сөөгү. Сөөк жогорку маданий катмарда 0,30 см тереңдикте табылган. Болжолу, неандерталецтин кээ бир сөөктөрүн жана сөөктөрүнөн этин ажыратып көмүшкөн (эскарнация). Сөөктү тоо текенин мүйүздөрү менен тегерете курчап, таш менен корумдашкан. Жанынан таш куралдар, текенин сөөктөрү, от калдыгы табылган. Көмүлгөн сөөк жырткыч айбандар тарабынан кийинчерээк алгачкы жаткан абалынан козголгон. үңкүрдү казуу учурунда бугунун мүйүзү, жылкынын, аюунун, коёндун, суурдун, куштардын сөөктөрү кездешкен. 1940-ж. М. М. Герасимов неандерталецтин келбетин 150 сөөк сыныктарынын негизинде түзүп чыккан. Сөөк калдыктарын изилдеп, Г. Ф. Дебец 9 жашар неандерталец экендигин аныктаган. Анын расалык келбетин окумуштуулар ар кандай белгилешкен: монголоид (Ф. Вейденрейх), европеоид (Г. Ф. Дебец), европеоид-негроид (В. П. Алексеев). Мунун негизинде В. П. Алексеев Орто Азиянын түштүгү да адамзат расасы калыптанган алгачкы очоктордун катарына кирет деген пикирди айтып, неандерталец кыз болгон деп тактоо киргизген.

2016-08-10 83 Башкалар Жыргалбекова С. 2016-08-10