Текес


Текес — "Манас" эпосундагы топоним. Эпос боюнча кыргыздар жана ага жамаатташ элдер мекендеген жерлердин бири. Манас Акбалтанын кеңеши боюнча Кошой канга баруу үчүн Торучаар атты минип, Кутубий баштаган кырк баланы ээрчитип кыргызды көздөй келатканда басып өткөн жер. "Кыяс менен Текести Кыркындай басып келди эми, Жер соорусу турбайбы" (Саякбай Каралаев, 1. 109), — деп түркүн жаныбарлар, ар түрдүү сайраган кушу бар, ажайып кооз жер экендиги айтылат. Географиялык реалияда Т. Иле дарыясынын оң куймасы.

Текес, Текескан — кейипкер, калмак каны. Манасты кан көтөргөндөн кийин ата-бабасы жердеген жерди бошотуу үчүн Манас баштаган кыргыздардын кол курап келе жаткандыгын уккан Култаң Терс-Маёдо жаткан Т-ке кабар берет:

Манасты айтып майышып,

Кошойду айтып кайышып.

Коркуп Култаң турганы,

Каны Текес калтырап,

Коркуп кирди бу дагы (Сагымбай Орозбаков, 2. 34).

Т. күндүк жердеги Куяс аярды чакыртып, Манастын кабарын айтат. Куясы келип Манастын колу келчү жолдогу бак-шакты, чөп-чарды дубалап, эсеп жеткис жаракчан аскерге айлантып коёт. Сыйкыр дуба менен жасалган аскерден Манастын колу өтө албайт деген ой менен Т. даярдыксыз беймарал жата берет. Сыйкыр аскердин сырын Бакай байкап билип, аларды өрттөп жиберип, кыргыз колу Т-тин ордосуна кирип барышат. Каарданган Т. адегенде Куясты өлтүрөт, анан өзүн-өзү өлтүрөт. Манас Т-тин элин талатпай, алардын каалоосу боюнча Т-тин иниси Тейишти кан көтөрөт.

2016-08-10 87 Башкалар Жыргалбекова С. 2016-08-10