Татаал түзүлүштүү өсүмдүктөр


Татаал түзүлүштүү өсүмдүктөр, түйүлдүктүү өсүмдүктөр (Embryobionta, Embryophyta), өркүндүү, сабак-жалбырактуу (Cormophyta, Cormobionta), теломдуу өсүмдүктөр (Telomophyta) – өсүмдүктөр дүйнөсүнүн 2 тобунун бири. Жөнөкөй түзүлүштүү өсүмдүктөрдөн айырмаланып, татаал түзүлүштүү өсүмдүктөр – жер бетинде өсүүгө ыңгайланган, жыныстык (гаметофит) жана жыныссыз (спорофит) муун алмашуусу бар, татаал дифференцияцияланган көп клеткалуу организмдер. Алар 300 миңдей түрдү камтып, төмөнкү бөлүмдөрдөн турат: псилофиттер, мамык чөптөр, плаун сымалдар, кырк муундар, папоротниктер, жылаңач уруктуу өсүмдүктөр жана гүлдүү же жабык уруктуулар. Спорофиттеринде спораны пайда кылуучу көп клеткалуу спорангийлери, гаметофиттеринде көп клеткалуу гаметангийлери (жыныс органдары) өрчүйт. Бирок айрым жылаңач уруктууларда жана бардык гүлдүү өсүмдүктөрдө гаметангий эволюциялык өөрчүү процессинде жок болуп кеткен. Татаал түзүлүштүү өсүмдүктөрдүн спорангийлери окшош, көбүнчө микроспорангийге жана макроспорангийге ажырайт. Гаметангийлер энелик (архегоний), аталык (антеридий) болушат. Энелик гаметасы-жумуртка клеткасы дайыма бирден, кыймылсыз. Зиготадан көп клеткалуу түйүлдүк пайда болуп, анын 1-өөрчүү стадиясы энелик гаметофиттин ичинде өтөт. Спорофити негизги үч орган – жалбырак, сабак жана тамырга мүчөлөнгөн. Көпчүлүк татаал түзүлүштүү өсүмдүктөрдүн атайын өткөргүч ткандары (ксилема, флоэма), ошондой эле кутикулалуу эпидермиси, үттөрү болот. Казылып алынгандары силур мезгилинен белгилүү.

2016-08-10 161 Башкалар Жыргалбекова С. 2016-08-10