Шабдан Жантай уулу (1839-1912)


Шабдан Жантай уулу (1839-1912)Кыргыз элине белгилүү саясий ишмер, караңгы элдин көзүн ачып, илим-билим алууга, маданиятка үгүттөгөн агартуучу, көп кырдуу инсандардын бири - Шабдан баатыр Жантай уулу Кеминдин Көкжар деген жеринде жарык дүйнөгө келген.

Беш жашынан тогузга чыкканга чейин, манаптын уулу болгондугуна карабастан, карапайым койчунун колунда болуп, турмуштун ачуу-таттуусун башынан өткөргөн. Жаш мезгилинен эле саясий иштерге аралашып, Кокон хандыгынын кол башчысы Канаат шаага кошулуп, Ташкенге барат.

Ордодогу саясий иштерге аралашып, мамлекетти башкаруунун сырларын үйрөнөт, такшалат. Орус баскынчыларына каршы Узунагачтын жанындагы салгылашууга катышат. Ташкен шаарын коргоодо көрсөткөн эрдиги үчүн Кокон ханы Кудаяр Шабданды Түркстан шаарынын беги кылып дайындайт. Бирок Шабдан хандан уруксат алып, Мекенине кайтып келет.

Өз элине келген соң, атасы Жантайдын таасири аркасында орустар менен кызматташууга өтөт. Россия империясынын букаралыгын кабыл алуудан баш тартышкан айрым кыргыз урууларын жазалоого катышкан. 1883-жылы орус падышасы Александр 3нүн тактыга отуруу аземине катышып, ал жерден Шабданга аскер старшинасы наамы ыйгарылып, алтын саат менен сыйланат.

Жергиликтүү кыргыздардын арасындагы кадыр-баркка ээ Шабданды орус колониалдык өкмөтү Бишкек уездинин башчысына жардамчы кылып дайындашкан. 1909-жылы Шабдан баатыр Чоң-кеминде кыргыз балдары үчүн жаңы усулда окуткан медресени негиздеген. Анда эсеп, география, тарых, табият таануу сабактары окутулган.

Мугалимдер Казань, Уфа, Оренбург шаарларынан чакыртылып, окуу куралдары да ушул шаарлардан алынып келинген. Бул мезгилде көчмөн кыргыз элинин балдары үчүн билим алуунун бирден-бир булагы болгон медреселердин ачылышынын мааниси абдан чоң эле. Шабдандын өмүр баянын, коомдук ишмердүүлүгүн чагылдырган Осмонаалы Сыдык уулунун Тарыхи кыргыз шадманийа аттуу эмгеги 1914-жылы Уфа шаарында басылып чыккан.

Эл арасында Шабдан баатырдын калыстыгы, адилеттүүлүгү жана боорукерлиги жөнүндө аңыз кептер кеңири тараган. Анын айкели Бишкек шаарынын борбордук бөлүгүндө жана Кемин шаарчасында орнотулган.

2016-05-23 2342 Биографиялар Жыргалбекова С. 2016-05-23