Кыргыз Республикасынын коомдук телерадио берүү корпорациясы


Кыргыз Республикасынын коомдук телерадио берүү корпорациясы — Кыргызстандагы алгачкы радио жана телеберүү мекемеси. 1925-жылдары Кыргызстанда алгачкы радио түйүндөр орнотула баштаган. 1926-жылы Кыргыз АОсу Кыргыз АССРине айланганда бул кубанычтуу окуяны жайылтуу үчүн радиолоштуруу демилгеси башталган. 1927-жылы биринчи жолу радио аркылуу Кыргыз АССР Борбордук Аткаруу Комитетинин төрагасы А. Орозбековдун доклады элге уктурулган. Бирок ал кезде радио уктурууларды даярдоочу мекеме болгон эмес. Алгачкы уюштуруучу баштоочулары: Т. Кыпчакпаев, О. Сарманов, алгачкы кызматкерлери: К. Алиев, П. Шубин, дикторлору: С. Бегматова, А. Жангорозова, К. Бектенов болгон. 1937-жылы республикада программалары бар 43 радиотүйүн иштеген. Тармактык саналуу гана редакциялар (айыл чарба, экономика, медицина, маданият ж. б.) болгон. Ошол жылдын планы боюнча республика берүүлөрдүн суткалык орточо көлөмү 6 саат 34 мүнөттү, ал эми жергиликтүү берүүлөр 4 саатты түзгөн. Уктуруулар кыргыз, орус жана дуңган тилдеринде жүргүзүлгөн. Улуу Ата Мекендик согуш жылдарында радио олуттуу мааниге ээ болгон. Дикторлор: К. Алиев, Г. Мамбетова, В. Гонтарь, Т. Абдумомунов акыркы кабарларды окуп турушкан. 1945-жылдын 28-мартынан Кыргыз ССР Министрлер Советине караган. 1953-жылдын май айынан Радио маалымат комитети Кыргыз ССР маданият министрлигине караштуу Радиомаалымат боюнча башкы башкармалыгы аталып, кийин Кыргыз ССР Министрлер Советинин 1957-жылдын 5-июлдагы № 240 токтому менен Радиоберүү комитети, ал эми 1958-жылы 30-декабрда Радио жана телеберүү комитети аталып, Фрунзе телестудиясы ачылган. Телекөрсөтүүнүн биринчи диктору С. Жунушалиева, биринчи режиссёр Ж. Молдобаев, биринчи редактору Ш. Сматов, биринчи үн оператору С. Варибада, биринчи оператору К. Өгөбаев болгон. 1962-жылдын май айынан комитет Кыргыз ССРинин Министрлер Советинин Радио жана телеберүү боюнча Комитетине алмаштырылган. 1965-жылдын 10-апрелинен Кыргыз ССР Жогорку Советинин Президиумунун жарлыгы менен Комитет мамлекеттик деген статуска ээ болгон. Кыргыз ССР Министрлер Советинин Радио жана телеберүү боюнча Мамлекеттик комитети аталып, азыркы имараты, радио үйү, телестудия салынган, ошондой эле жаңы техникалык жабдуулар менен камсыздала баштаган. Радионун «Алтын казынасын» толуктоодо жана кыргыз профессионалдык музыкасын байытууда Кыргыз телерадиосунун А. Жумакматов атындагы академиялык симфониялык оркестри чоң салым кошкон. 1974-жылы «Орбита» космостук байланыш спутнигинин жардамы менен республикада түстүү телекөрсөтүү башталган. 1991-жылы Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик телерадио агенттиги болуп түзүлүп, 1993-жылы кайрадан комитет болуп өзгөртүлгөн. 1995-жылы таңкы «Замана» студиясы ачылган. 1996-жылы Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик телерадио комитети корпорацияга айландырылып, «Ала-Тоо» маалымат борбору, «Нур», «Ата-Журт» продюсердик борборлору түзүлгөн. Мурдагы редакциялар чыгармачыл-өндүрүштүк бирикмелерге («Манас», «Айкөл», «Ата-Журт», «Достук») өзгөртүлүп, ал эми кыргыз радиосунда «Казына», «Ибарат», «Жаш толкун», «Кабарлар», «Кыргызстан» ж. б. чыгармачыл-өндүрүштүк бирикмелер түзүлгөн. Кыргыз радиосунун 2-программасы «21-кылым радиосу» болуп ачылган. 2003-жылы Кыргыз Республикасынын Улуттук телерадио корпорациясы аталып, Улуттук статуска ээ болгон. 2006-жылы Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик телерадио комитети болуп, ал эми чыгармачылык бирикмелер кайрадан редакцияларга, студияларга өзгөртүлгөн. 2008-жылы кайрадан Кыргыз Республикасынын Улуттук телерадио корпорациясы аталган. 2010-жылы Кыргыз Республикасынын коомдук телерадио корпорациясы болуп өзгөртүлүп, курамы 15 кишиден турган Байкоочу кеңеши түзүлгөн. Көрсөтүүлөрдү иретке келтирип, эфирге берүүнү программа дирекциясы ишке ашырат. Учурда корпорацияда Коомдук 1-канал, анын курамында «Ала-Тоо» маалымат борбору, «Ибарат» маданий-агартуу борбору, «Замана», «Дөөлөт», «Келечек» студиялары, жаштар редакциясы, социалдык-экономикалык программалар редакциясы бар. КТРКнын «Кыргыз радиосу» бирикмесинде «Биринчи радио», «Кыргыз радиосу», «Миң кыял FМ», «Түнкү Белес» жана «Балдар FМ» радиолору, республикалык Радио Теле Борбор жана «Кыргызтелефильм» студиясы бар. Заманбап жаңы технологиялык жабдуулар менен жаңыланууда. Жетекчилери: С. Бектурсунов (1931—32), Т. Кыпчакбаев, О. Сарманов (1933—37), Т. Шамшиев (1938—41). В. Экстратов, К. Кыдырбаева (1942—48), М. Токобаев (1949—53), Т. Суванбердиев (1953), Р. Менсеитова (1957—60), А. Ботоканова (1961—64), А. Токомбаев (1964—85), А. Стамов (1985—86), У. Орозова (1986—91), С. Жээнбеков (1991—92), Т. Казаков (1992—93), К. Өмүркулов (1993—94), А. Матисаков (1994—95), А. Карыпкулов (1996—2001), М. Мамбетакунов (2001), Т. Айтикеева (2002—04), С. Мусаев (2004—05), С. Абдракманов (2005), К. Молдокасымов (2005—07), М. Эшимканов (2007— 09), К. Орозбай кызы (2009—10), 2010-жылдан К. Оторбаев.

2016-08-05 134 Башкалар Жыргалбекова С. 2016-08-05