Курманжан датка

Курманжан даткаКурманжан Маматбай кызы (1811, Ош аймагынын жанындагы Ороке атту кыштагында туулган-1907) - саясый, коомдук ошондой эле мамлекеттик ишмер. Алай кыргыз элинин жетекчиси жана башкаруучусу, Алай канышасы аттуу ат менен белгилуу. 1832-жылы Курманжан 21 жаш курагында Алымбек датка менен кезигип, коп отпой Алымбек менен баш кошкон. Алымбек датка менен 29 (жыйырма тогуз) жыл бирге тиричилик кылып, беш балалуу болушкан. Курманжан датка Алымбек датка Асан бий уулуна турмушка чыккандан кийин мамлекеттик ошондой эле коомдук, саясый иштерге аралаша иштей баштаган. 1862-жылы Кокон хандыгындагы козголончулар тарабынан Алымбек датка олтурулгон сон, Алайды жетектоо Курманжан датканын колуна биротоло откон. Курманжан датка бир гана Ош вилайетин жетектебестен, Кокон хандыгынын саясий иштерине да аралашып туруучу. Кудаяр учунчу ирет такка келгенде (1865) Курманжан датканын улуу баласы Абдылдабек менен Кокон хандыгына келгендиги белгилуу. Куманжан датка Кудаяр хандын апасы Жаркынайым менен, Шералы бийдин заманынан эле жакшы сырдаш, ынак болуп, Кудаяр хан болсо Курманжанды бала чагынан эле таасым билчу. Коконго барганда аларды ызаат-сый менен тосуп, аларга моор ойдуруп, сый чапан кийгизип, баалуу буюм-белек берген.

Датка 1873-1876-жылдары калк кыймылында биринчи адилетсиз хан бийлигине каршы курошуп, которулуштун белгилуу башкаруучулары Мамыр мерген уулу, Шер датка, Оморбек датка, Абдымомун, Молдо ашыр, Орозаалы аттуу адамдар менен алака тузгон. Орус бийлигинин Апайды каратып алуу аракеттери журуп жаткан иштерин билген сон Курманжан каршылык корсотпостон, М. Е. Ионовдун генерал Скобелевге кезигуу жонундогу сунушт-талабына макулдугун айткан. Бир нече колбашчы бийлердин коштоосунда, кичуу баласы Камчыбекти ошондой эле небереси Мырзапаяс менен Чоналайда эргуу алып жаткан М. Д. Скобелевдин лагерине тушкон. М. Д. Скобелев Датканы ызаат-сый менен тосуп алат, андан сон алтын чойчокту белек катары берип, парча чапан кийгизген. 1895-жылы баласы Камчыбек дарга асылган кезде, куралчан орус жазалоочуларынын калка кыргын салып жиберуусунон кооптонуу менен баласынын олумуно аргасыз болгон. Россия колониялык бийликтеринин адилеттуулугунон умутун таптакыр узгон ошондой эле XX-кылымдын башында саясатка, мамлекеттик ишке аралашпай ал иштен колун узгон. 1907-жылдын 1-февралында Ош шаарынын жанындагы Мады кыштагында коз жумуп, соогу Оштогу Сарымазарга коюлган.

Комментариев: 1 RSS

1 Эрнис 18-06-2019 00:16

Камчыбектин баласы кызы бардешет менде суроту бар

Оставьте комментарий!

Пикириңиз текшерилгенден кийин жайгаштырылат.

Вы можете войти под своим логином или зарегистрироваться на сайте.

(обязательно)