Яглакар


Яглакар — 1940-жылдардын башында тарыхчы А. Н. Бернштам Манастын прототиби катары көрсөткөн ысым. Суджи деген жерден (Чыгыш Моңголия) табылган байыркы кыргыз жазмасындагы текстте: "Уйгур жерине Йаглакар кан ата келдим. Кыргыз уулумун. Мен, Бойла, даражалуу сотмун" (Орхон-енисей тексттери, 1982, 190-б.) деп жазылган. А. Н. Бернштам ушул тексттеги "Иаглакар кан" деген ысымды байыркы кыргыздардын жолбашчысы деп эсептеп, эпикалык Манастын прототиби катары карайт. "Эпикалык "Манастын " негизинде жүргүзгөн согуштук күрөштөрү боштондук жана прогрессивдүү мүнөздө болгон 820—847-жылдардагы кыргыздардын жолбашчысынын конкреттүү-тарыхый образы турат. Шексиз, мындай көрүнүктүү тарыхый фигура (биз Яглакар деп эсептеген) элдин эсинен өчүп жок болуп кетиши мүмкүн эмес, — деп белгилеп келип, төмөнкүдөй корутунду чыгарат. Ушул 820—847-жылдардагы кыргыз урууларынын эркиндик үчүн жүргүзгөн күрөштөрүнүн байыркы этабы — эстеликтин юбилейлик датасын аныктайт". 1940-жылдардын башында ушул сыяктуу көз караштардын негизинде "Манас" эпосунун 1100 жылдык мааракесин 1947-ж. өткөрүү маселеси көтөрүлгөн. М. Ауэзов да бул пикирди кубаттап: "Уйгур кандыгын басып алуучу жөнүндө болсо, ал 847-ж. өлгөндүгү гана белгилүү. Биз Манасты Бей-Тинди басып алган аскер башчы же ажо болгон деп эсептейбиз", — деп жазган.

Белгилүү түрколог С. Е. Маловдун А. Н. Бернштам Суджи жазмасынын тексттин которуу менен аны бурмалап, туура эмес түшүнүк берген деп көрсөткөн рецензиясынан (Известия АН СССР, отд. Языка и литературы, т. 6. вып. 2. 1947. 15-б.) кийин маараке өткөрүү маселеси токтотулуп калган.

2016-08-11 110 Башкалар Жыргалбекова С. 2016-08-11