Бул жерде Сиздин жарнама болушу мүмкүн! 0(707)48-14-46 whatsapp

Клетка деген эмне

"Клетка деген эмне", анын курамы кандай, ал кантип көбөйөт жана башка ушул сыяктуу суроолорго жооп берели. Клетка - бул бөлүнүүгө жана айлана-чөйрө менен алмашууга жөндөмдүү, тирүү организмдин структуралык-функционалдык бирдиги. Ал көбөйүү жолу менен генетикалык маалыматты берет.

Клеткалар курамы, функциясы, формасы жана өлчөмү жактан абдан ар түдүү. Аркыркысы 5тен 200 мкмге чейин болот. Адам организминдеги эң ириси жумуртка клеткасы жана нерв клеткасы, эң кичинеси - кандын лимфоциттери. Формасы жагынан клеткалар шар, сүйрү, жалпак, куб, призма сыяктуу келет. Кээ бир клеткалар өсүндүлөрү менен бирге узундугу жагынан 1,5 м чейин жана андан дагы узун болушат (мисалы, нейрондор).

Ар бир клетканын курамы болот жана биополимерлер системасын элестетет, ал өзүнө ядро, цитоплазма жана андагы органеллдерди камтыйт. Клетка тышкы чөйрөдөн клетка кыртышы (кабыгы) менен корголуп турат - анын аталышы плазмалемма (калыңдыгы 9-10мм), ал клеткага зарыл нерселерди ташыйт, жана тескерисинче башка коңшу клеткалар жана клетка аралык зат менен иш аракет кылат. Клетканын ичинде ядро бар, анда белоктун синтези жүргүзүлөт, ал генетикалык маалыматты ДНК (дезоксирибонуклеин кислотасы) түрүндө камтыйт. Ядро тоголок же сүйрү формада болот, жалпак клеткаларда жалпак жана тегерек, ал эми лейкоциттерде болсо таякча сымал. Эритроцит жана тромбоцитте ядро жок. Сыртынан ядро ядролук кабыл менен капталган, ал тышкы жана ички мембрана менен берилген. Ядродо нуклеоплазма бар, ал гель сыяктуу затты элестет жана өзүнө хроматин менен ядрочону камтыйт.

Ядронун айланасында цитоплазма бар, ал өзүнүн курамына гиалоплазма, органеллалар жана кошумчаларды камтыйт.

Гиалоплазма - бул цитоплазманын негизги заты, ал клетканын алмашуу процесстеринде катышат, белок, полисахарид, нуклеин кычкылын жана башкаларды камтыйт.

Белгилүү бир курамга ээ болгон жана биохимиялык функцияларды аткарган, клетканын туруктуу бөлүктөрү - органеллалар деп аталат. Аларга клетка борбору, митохондриялар, Гольджи комплекси, эндоплазмалык (цитоплазмалык) тармак кирет.

Клетка борборду - негизинен ядронун же Гольджи комплексинин жанында, эки тыгыз түзүмдөрдөн турат - центриолийлер, алар жылуучу клетканын веретенинин курамына кирип, кирпикчелерди жана чоюлмаларды түзөт.

"Клетка деген эмне" деген суроодо митохондриялар да маанилүү ролду ойнойт, алар ар кандай үрөн, жип, таякча формаларында болуп, эки тышкы жана ички мембранадан калыптанат. Митохондриянын узундугу 1ден 15 мкмге чейин, диаметри болсо - 0,2ден 1,0мкмге чейин. Ичики мембрана бырыштарды (кристаларды) түзүп, аларда ферменттер жайгашат. Митохондрияда глюкозанын бөлүнүшү, аминокычкылдардын, май кычкылдарынын кычкылдануусу, АТФ (аденозинтрифосфор кислотасы) - негизги энергетикалык материалдын пайда болуусу жүрөт.

Гольджи комплекси (ички клеткалык сеткалуу аппарат) көбүк, пластина, трубка түрүндө болуп, ядронун айланасында жайгашкан. Анын функциясы заттарды ташуу, аларды химиялык жактан иштетүү жана клетканын иш-аракеттеринен пайда болгон нерселерди анын сыртына чыгаруу.

Эндоплазмалык (цитоплазмалык) тармак агранулдук (жылмакай) жана гранулдук (быдыр) тармактан түзүлөт. Агранулдук эндоплазмалык тармак майда диаметри 50-100нм болгон цистерна жана трубкалардан пайда болот, алар липиддердин жана полисахариддердин алмашуусунда катышат. Гранулдук эндоплазмалык тармак пластиналардан, трубкалардан, цистерналардан туруп, алардын дубалчаларына рибосома, синтездөөчү белок сыяктуу пайда болуулар жабышып калат.

Цитоплазма дагы өзүнчө заттардын туруктуу топтолушуна ээ, алар цитоплазма кошумдары (включения) деп аталып, белок, май жана пигмент табиятына ээ.

Клетка көп клеткалуу организмдин бөлүгү катары негизги функцияларды аткарат, алар төмөнкүдөй: келүүчү заттарды алуу, жана аларды бөлүү менен организге зарыл болгон энергияны жаратуу. Клеткалар ошондой эле дүүлүгүүгө ээ (кыймыл реакциялары) жана бөлүнүү менен көбөйүүгө мүмкүндүгү бар. Клеткалардын бөлүнүүсү түз эмес (митоз) жана редукциондук (мейоз) болот.

Митоз - клетка бөлүнүүсүнүн эң эле көп тараган формасы. Ал бир нече баскычтан турат - профаза, метафаза, анафаза жана телофаза. Клетканын жөнөкөй (же түз) бөлүнүүсү - амитоз - сейрек кездешет, клетка эки бирдей же ибрдей эмес бөлүккө бөлүнгөндө.

Мейоз - ядролук бөлүнүүнүн формасы, мында хромосомалардын саны уруктандырылган клеткада эки эсе азаят жана клетканын гендик аппаратынын кайра курулушу байкалат. Клетканын бир бөлүнүүсүнөн экинчи бөлүнүүсүнө чейинки мезгил жашоо цикли деп аталат.Эми "клетка деген эмне" экенин Сиз дагы билесиз.

Оставьте комментарий!

Пикириңиз текшерилгенден кийин жайгаштырылат.

Вы можете войти под своим логином или зарегистрироваться на сайте.

(обязательно)