Бул жерде Сиздин жарнама болушу мүмкүн! 0(707)48-14-46 whatsapp

Йакут Хамави Руми

Йакут Абу Абдуллах Шихаб-ад-Дин ибн Абдуллах ар-Руми ал-Хамави (болжол м-н 1179 - 1229) – араб энциклопедист-илимпозу, көрүнүктүү саякатчы-географы.

Абу Абдуллах Шихаб-ад-Дин ар-Руми ал-Хамави, ылакап аты "Йакут" (кыргызча "Жакут") өзү теги боюнча византиялык гректерден чыккан кул болгон. Ал мезгилдерде Йакут ("жакут") деп кулдарды кемсинтип асыл таштын атын коюшчу. Кийин азаттыкка чыкса да бул аты өчкөн эмес.

Анын ныспасындагы Руми сөзү анын ата-теги византиялык гректерден болгонун көрсөтсө, Хамави сөзү анын Сириядагы Хама жергесинен экенин аныктайт.

Йакутту сатып алган кожоюну кийинчерээк Иракка (ошол кездеги халифат борбору, азыркы Багдад шаарына) көчүп келген.

Йакут эркиндикке чыккан соң, көп жерлерди кыдырган.

Маселен, Мерв шаарына (азыркы Түркмөнстандагы Мары шаарына) чейин келген. Мындагы китепке бай жергиликтүү китепканаларда эки жылча эмгектенген. Бул китепканалардын бир тобу Чыңгыз-хандын кошуундарынын жортуулдары маалында өрттөлүп жок кылынган.

Йакут Каспий деңизинин чыгышындагы аймактардагы монгол чапкыны доорунда ойрон болгон китепканалардын гүлдөп турган соңку жылдарында аларды пайдаланган азганактай ири окумуштуулардын бири болуп калды.

Анын эмгектеринин ичинен баалуусу – "Китаб муъжам ал-булдан" ("Өлкөлөрдүн аттарынын алфавиттик жыйнагы").

Й. бул көлөмдүү эмгегин негизинен 1224-ж. бүтүрүп, бирок акыркы редакциясынын соңуна чыкпай каза болгон.

Й-тун бул эмгегинин айрым бөлүктөрү орусчага которулган.

Йакут 1226-жылы "Муъжам ал-удаба" ("Жазуучулар тууралуу сөзжыйнак") эмгегин жазган.

Анын калемине "Ал-муштарак вадхаа ва-л-муфтарак саъкаа" деген чыгарма да таандык. Бул китептин бир вариантын 1845-жылы Фердинанд Вүстенфелд арапча нускада жарыялаган.

Кыргыздар ж. б. Теңир-Тоо Борбордук Азиядагы түрктөр ж-дөгү маалыматтарды ал 9-10-к-дагы араб географтарынын (Ибн ал-Факих ж. б.) эмгектеринен көргөн. Анда Орто Азияны моңголдордун кантип басып алгандыгы ж-дө да маалыматтар бар.

Й. Кыргызстандагы бир катар шаарлар м-н кыштактар ж-дө да маалымат калтырган:

"Ош Фергананын чет жакасындагы чоң шаар. Ал Куба шаарына жакын жайгашкан... Бул шаардан бир топ адамдар чыккан, алардын арасында Омор ибн Муса ал-Оши бар... мусулман мыйзамчысы (факих) ал-Оши 519-жылдын зу-л-хижжа айында (1125-жылдын декабрь айында) өлгөн..."

"Узганд - Мавераннахрдагы шаар, Феганадагы аймактардын бири. Аны "Узженд" деп да коюшат... Андан аалымдар тобу чыккан. Алардын арасында Али ибн Сулайман ибн Дауд (Дөөт) ал-Хатиби Абу-л-Хасан ал-Узканди бар..."

Оставьте комментарий!

Пикириңиз текшерилгенден кийин жайгаштырылат.

Вы можете войти под своим логином или зарегистрироваться на сайте.

(обязательно)